ದತ್ತು ಪುತ್ರನಿಗೂ ಸಿಗಲಿದೆ ಅನುಕಂಪದ ಆಧಾರಿತ ಸರ್ಕಾರಿ ಉದ್ಯೋಗ: ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ನಿಂದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ತೀರ್ಪು

ನವದೆಹಲಿ/ಭುವನೇಶ್ವರ್: ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ದತ್ತು ಸ್ವೀಕಾರಕ್ಕೆ ಇರುವ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಒತ್ತಿಹೇಳಿರುವ ಒರಿಸ್ಸಾ ಹೈಕೋರ್ಟ್, ಸರ್ಕಾರಿ ಉದ್ಯೋಗಿಯ ದತ್ತು ಪುತ್ರನಿಗೂ ‘ಅನುಕಂಪದ ಆಧಾರಿತ ನೇಮಕಾತಿ’ (Compassionate Appointment) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಪಡೆಯುವ ಹಕ್ಕಿದೆ ಎಂದು ಮಹತ್ವದ ತೀರ್ಪು ನೀಡಿದೆ.

ರೈಲ್ವೆ ಇಲಾಖೆಯು ದತ್ತು ಪುತ್ರನ ಉದ್ಯೋಗ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದ ಅರ್ಜಿಯನ್ನು ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ವಜಾಗೊಳಿಸಿದೆ.

ಪ್ರಕರಣದ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಏನು?

ಸೋಮನಾಥ್ ಮಿಶ್ರಾ ಎಂಬ ರೈಲ್ವೆ ಉದ್ಯೋಗಿಯು 2003 ರಲ್ಲಿ ಮಗನನ್ನು ದತ್ತು ಪಡೆದಿದ್ದರು. ಆದರೆ, ಅವರ ಮರಣದ ನಂತರ ಅಂದರೆ 2010 ರಲ್ಲಿ ದತ್ತು ಪತ್ರವನ್ನು (Adoption Deed) ನೋಂದಾಯಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ರೈಲ್ವೆ ಇಲಾಖೆಯ ನಿಯಮದ ಪ್ರಕಾರ, ಉದ್ಯೋಗಿಯ ಮರಣದ ಮುನ್ನವೇ ದತ್ತು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿರಬೇಕು ಎಂಬ ಕಾರಣ ನೀಡಿ ಆತನಿಗೆ ಕೆಲಸ ನೀಡಲು ನಿರಾಕರಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಈ ಕುರಿತು ಕೇಂದ್ರ ಆಡಳಿತ ನ್ಯಾಯಮಂಡಳಿ (CAT) 2025 ರ ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ ನೀಡಿದ್ದ ಆದೇಶವನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಆಗ್ನೇಯ ರೈಲ್ವೆ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಮೆಟ್ಟಿಲೇರಿದ್ದವು.

ಹಕ್ಕು ಮತ್ತು ಅರ್ಹತೆ

ಪ್ರಮುಖ ಸೂಚನೆ: ಸರ್ಕಾರಿ ನೌಕರರು ದತ್ತು ಪಡೆಯುವಾಗ ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಕಡ್ಡಾಯ. ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಮುಂದೆ ಕುಟುಂಬದವರು ಕೆಲಸಕ್ಕಾಗಿ ಕೋರ್ಟ್ ಅಲೆಯಬೇಕಾಗಬಹುದು. ಅರ್ಜಿಯನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸುವ ಅಧಿಕಾರ ಇಲಾಖೆಗಳಿಗೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲ.

ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ನ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು

ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳಾದ ದೀಕ್ಷಿತ್ ಕೃಷ್ಣ ಶ್ರೀಪಾದ್ ಮತ್ತು ಸಿಬೊ ಶಂಕರ್ ಮಿಶ್ರಾ ಅವರಿದ್ದ ನ್ಯಾಯಪೀಠವು ಈ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಸ್ಮೃತಿಗಳು ಮತ್ತು ಹಿಂದೂ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಕಾನೂನನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿ ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಿದೆ:

• ಮೋಕ್ಷ ಮತ್ತು ಪುತ್ರನ ಮಹತ್ವ: ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮಗ್ರಂಥಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಮಗನಿಲ್ಲದ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಸ್ವರ್ಗ ಅಥವಾ ಮೋಕ್ಷ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಗಾಢ ನಂಬಿಕೆ ಇದೆ. ಇದೇ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ದತ್ತು ಪದ್ಧತಿಯು ಜಾರಿಯಲ್ಲಿದೆ ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಹೇಳಿದೆ.
• ವೈಯಕ್ತಿಕ ಕಾನೂನು: ದತ್ತು ಸ್ವೀಕಾರವು ಹಿಂದೂಗಳ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಕಾನೂನಿನ (Personal Law) ಭಾಗವಾಗಿದೆ. 2003 ರಲ್ಲೇ ಮಗನನ್ನು ದತ್ತು ಪಡೆದಿರುವುದು ಸಾಬೀತಾಗಿರುವಾಗ, ಕೇವಲ ನೋಂದಣಿ ತಡವಾಗಿದೆ ಎಂಬ ತಾಂತ್ರಿಕ ಕಾರಣ ನೀಡಿ ಕೆಲಸ ನಿರಾಕರಿಸುವುದು ಸರಿಯಲ್ಲ ಎಂದು ಕೋರ್ಟ್ ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದೆ.
• ಇಲಾಖೆಯ ನಿಲುವಿಗೆ ಆಕ್ಷೇಪ: ಉದ್ಯೋಗಿಯ ಸಾವಿನ ನಂತರದ ದತ್ತು ನೋಂದಣಿಯನ್ನು ಮಾನ್ಯ ಮಾಡದ ರೈಲ್ವೆಯ ಕಠಿಣ ನಿಯಮವನ್ನು “ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಕಷ್ಟ” ಎಂದು ನ್ಯಾಯಪೀಠ ಹೇಳಿದೆ.

2 ತಿಂಗಳ ಗಡುವು

ಜನವರಿ 6 ರಂದು ಹೊರಡಿಸಲಾದ ಈ ಆದೇಶದಲ್ಲಿ, ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಕೆಳ ಹಂತದ ನ್ಯಾಯಾಧಿಕರಣದ ತೀರ್ಪನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿದಿದೆ. ಮುಂದಿನ 2 ತಿಂಗಳೊಳಗೆ ದತ್ತು ಪುತ್ರನಿಗೆ ಅನುಕಂಪದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಉದ್ಯೋಗ ನೀಡುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕೆಂದು ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಿನ ನಿರ್ದೇಶನ ನೀಡಿದೆ.

ನಮ್ಮ ಸಲಹೆ

ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇಂತಹ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಇಲಾಖೆಗಳು “ನಮ್ಮ ನಿಯಮಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ದತ್ತು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಅವಕಾಶವಿಲ್ಲ” ಎಂದು ಅರ್ಜಿ ತಿರಸ್ಕರಿಸುತ್ತವೆ. ಆಗ ನೀವು ಗಾಬರಿ ಬೀಳಬೇಡಿ. ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಮತ್ತು ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ನ ಇಂತಹ ತೀರ್ಪುಗಳ ಪ್ರತಿಯನ್ನು ಲಗತ್ತಿಸಿ ಮೇಲಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ಮನವಿ ಸಲ್ಲಿಸಿ. ಕೆಲಸ ಸಿಗುವುದು ನಿಮ್ಮ ಹಕ್ಕು!

ಪದೇ ಪದೇ ಕೇಳಲಾಗುವ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು (FAQs)

ಪ್ರಶ್ನೆ 1: ದತ್ತು ಪತ್ರವು ಸಬ್ ರಿಜಿಸ್ಟ್ರಾರ್ ಕಚೇರಿಯಲ್ಲಿ ನೋಂದಣಿ ಆಗಿರಲೇಬೇಕೆ?

ಉತ್ತರ: ಹೌದು, ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿ ದತ್ತು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ನಡೆಯುವುದು ಮುಖ್ಯ. ತಂದೆ ಬದುಕಿದ್ದಾಗ ನೋಂದಣಿ ಮಾಡದಿದ್ದರೂ, ನಂತರ ಸಾಕ್ಷ್ಯಾಧಾರಗಳೊಂದಿಗೆ ನೋಂದಣಿ ಮಾಡಿಸಿದರೆ ಅದನ್ನು ಕೋರ್ಟ್ ಒಪ್ಪುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ 2: ಖಾಸಗಿ ಕಂಪನಿಗಳಿಗೂ ಈ ನಿಯಮ ಅನ್ವಯವಾಗುತ್ತದೆಯೇ?

ಉತ್ತರ: ಈ ತೀರ್ಪು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಸರ್ಕಾರಿ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದ (ರೈಲ್ವೆ, ಬ್ಯಾಂಕ್ ಇತ್ಯಾದಿ) ಉದ್ಯೋಗಗಳಿಗೆ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ. ಖಾಸಗಿ ಕಂಪನಿಗಳು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಪಾಲಿಸಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ.

ಈ ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನು ಓದಿ

ದಯವಿಟ್ಟು ಗಮನಿಸಿ: ನೀಡ್ಸ್ ಆಫ್ ಪಬ್ಲಿಕ್ ತನ್ನ ಓದುಗರಿಗೆ ನಿಖರವಾದ ಮತ್ತು ಅಧಿಕೃತ ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ನಾವು ಯಾವುದೇ ಅನಧಿಕೃತ ಮತ್ತು ಸುಳ್ಳು ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಬಿತ್ತರಿಸುವುದಿಲ್ಲ.